:: DownloadBook.ORG ::

4. حضرت امام حسن عسكرى عليه السلام (346)
مقدمه
وجود مقدس امام حسن عسكرى عليه السلام از ائمه اى هستند (كه تحت فشار بسيار بودند). چون هر چه كه دوران ائمه (به دوره امام عصر عليه السلام ) نزديكتر مى شد كار بر آنها سختتر مى گرديد. ايشان در سامرا بودند كه در آن وقت مركز خلافت بود. از زمان (معتصم ) مركز خلافت از بغداد به سامرا منتقل شد. مدتى آنجا بود دو مرتبه برگشت . علتش هم اين بود كه لشكريان معتصم خيلى به مردم ظلم مى كردند و مردم شكايت كردند و ابتدا معتصم گوش نكرد ولى بالاءخره هر طور بود راضيش كردند و او براى اين كه سپاهيان از مردم دور باشند مركز را منتقل كرد به سامرا.
امام عسكرى و امام هادى عليهم السلام اجبارا در سامرا به سر مى بردند در محلى كه به نام (العسكر) يا (العسكرى ) ناميده مى شد يعنى محلى كه محل سپاهيان و در واقع پادگان بود، يعنى خانه اى كه در آن زندگى مى كردند برايشان انتخاب شده بود كه مخصوصا در پادگان باشند و تحت نظر...
مى دانيد كه هر يك از ائمه گويى يك خصلت خاص بيشتر در او ظهور داشته است كه (خواجه نصير) در آن (دوازده بند) خودش هر يك از ائمه را با يك صفتى توصيف مى كند كه بيشتر در او ظهور داشته است . وجود مقدس امام عسكرى عليه السلام به جلالت و هيبت و رواء(347) به اصطلاح ، ممتاز بودند يعنى اساسا عظمت و هيبت و جلالت در قيافه ايشان به نحوى بود كه هر كس كه ايشان را ملاقات مى كرد تحت تاءثير آن سيما قرار مى گرفت قبل از اين كه بگويند و او از علم ايشان چيزى بفهمد. وقتى كه سخن مى گفتند و درياى مواجى شروع مى كرد به سخن گفتن ، ديگر تكليفش روشن است . در بسيارى از حكايات و روايات اين قضيه كاملا مشخص و محرز است . حتى دشمنان با اين كه ايشان را سخت تحت تعقيب داشتند و گاهى به زندان مى بردند وقتى كه با حضرت روبرو مى شدند وضع عجيبى داشتند، نمى توانستند در مقابل ايشان خضوع نكنند كه در اين زمينه داستانى را محدث قمى در كتاب (الانوار البهيه ) از احمد بن عبيدالله بن خاقان كه پسر وزير المعتمد على الله بود، و او از پدرش نقل مى كند، در حالى كه خودش هم حضور داشته است . داستان فوق العاده عجيبى است كه وقت گفتنش را عجالتا ندارم .
محافظت شديد
علت عمده اين كه اين قدر امام شديد تحت نظر بود اين بود كه اين مطلب شايع بود و مى دانستند كه مهدى امت از صلب اين وجود مقدس ظهور مى كند. همان كارى را كه فرعون با بنى اسرائيل مى كرد كه چون شنيده بود كسى از بنى اسرائيل متولد مى شود كه زوال ملك فرعون و فرعونيان به دست او خواهد بود، پسرهاى بنى اسرائيل را مى كشت و فقط دخترها را زنده نگه مى داشت و زنهايى را ماءمور كرده بود بروند در خانه هاى بنى اسرائيل و ببينند كدام زن حامله است و هر زنى را كه حامله بود تحت نظر بگيرند، عين اين كار را دستگاه خلافت با امام عسكرى عليه السلام انجام داد. چه خوب مى گويد مولوى :

حمله بردى سوى در بندان غيب

تا ببندى راه بر مردان غيب

اين احمق فكر نمى كرد كه اگر اين خبر راست است مگر تو مى توانى جلوى امر الهى را بگيرى ؟! هر چند وقت يكبار مى فرستادند به خانه حضرت به تفتيش ، مخصوصا وقتى كه امام از دنيا رفت چون گاهى مى شنيدند كه حضرت مهدى متولد شده اند. راجع به ولادت ايشان هم داستان را همه شنيده ايد كه خداى متعال اين وجود مقدس را مخفى كرد و در حين ولادت كمتر كسى متوجه شد.
ايشان شش ساله بودند كه پدر بزرگوارشان از دنيا رفتند. در دوران كودكى ، شيعيان خاص از هر جا كه مى آمدند، حضرت ايشان را به آنها ارائه مى دادند ولى عموم مردم اطلاع نداشتند، اما اين خبر بالاءخره پيچيده بود كه پسرى براى حسن بن على عسكرى متولد شده است و او را مخفى مى كنند.
گاهى مى فرستادند به خانه حضرت كه اين بچه را به خيال خود پيدا كنند و بكشند و از بين ببرند، ولى كارى كه خدا مى خواهد مگر بنده مى تواند بر ضد آن عمل بكند؟ يعنى وقتى قضاى حتمى الهى در يك جا باشد ديگر بشر نمى تواند كارى در آنجا بكند. بعد از وفات حضرت و نيز مقارن با وفات حضرت ، ماءمورين ريختند خانه امام را تفتيش كامل كردند و زنهاى جاسوسه خودشان را فرستادند كه تمام زنها، كنيز و غير كنيز را تحت نظر بگيرند، ببينند آيا حامله اى وجود دارد يا نه ؟ يكى از كنيزان را احتمال دادند كه حامله باشد. او را بردند تا يك سال نگاه داشتند، بعد فهميدند كه اشتباه كرده اند و چنين قضيه اى نبوده است .
شهادت امام عليه السلام (348)
ايشان ( امام حسن عسكرى عليه السلام ) در بيست و هشت سالگى از دنيا رفتند (پدر بزرگوارشان هم در حدود چهل و دو ساله بودند كه از دنيا رفتند) و دوره امامتشان فقط شش سال طول كشيد. به نص تواريخ ، تمام اين مدت شش سال يا در حبس بودند يا اگر هم آزاد بودند ممنوع المعاشرة و ممنوع الملاقات بودند. از نظر معاشرت آزادى نداشتند، اگر هم احيانا رفت و آمدهايى مى شد يا گاهى حضرت را مى خواستند، تحت نظر بودند. وضع عجيبى بود.
مادرى دارد(349) وجود مقدس امام عسكرى به نام (حديث ) كه به لقب (جده ) معروف است . چون جده حضرت حجت عجل الله تعالى فرجه بودند ايشان را جده مى گفته اند. زنهاى ديگرى هم در تاريخ هستند كه به اعتبار اين كه شهرتشان به اعتبار نوه شان است اينها را جده مى گويند، از جمله جده شاه عباس است كه دو تا مدرسه هم در اصفهان به نام جده داريم . زنى كه شهرتش به نام نوه اش باشد قهرا به نام جده معروف مى شود. اين زن بزرگوار به نام جده معروف شد. ولى تنها جده بودن سبب شهرتش نشد، مقامى دارد، عظمتى دارد، جلالتى دارد، شخصيتى دارد كه نوشته اند - مرحوم محدث قمى رضوان الله عليه هم در (الانوار البهيه ) مى نويسد: بعد از امام عسكرى مفزع الشيعه بود يعنى ملجاء شيعه ، اين زن بزرگوار بود. قهرا در آن وقت - چون امام عسكرى بيست و هشت ساله بوده اند كه از دنيا رفته اند، على القاعده مطابق سن امام هادى هم حساب بكنيم - زنى بين پنجاه و شصت بوده است . اين قدر زن با جلالت و باكمالى بوده است كه شيعه هر مشكلى برايش پيش مى آمد به اين زن عرضه مى داشت .
مردى مى گويد: در خدمت عمه امام عسكرى (حكيمه خاتون ) دختر امام جواد رفتم با ايشان صحبت كردم راجع به عقايد و اعتقادات و مسئله امامت و غيره . ايشان عقايد خود را گفت تا رسيد به امام عسكرى . بعد گفت : فعلا امام من فرزند اوست كه الآن مستور و مخفى است . گفتم : حال كه ايشان مخفى هستند اگر ما مشكلى داشته باشيم به كى رجوع كنيم ؟ گفت : به جده رجوع كنيد. گفتم : عجب ! آقا از دنيا رفت و به يك زن وصيت كرد؟! فرمود: امام عسكرى همان كار را كرد كه حسين بن على كرد. حضرت امام حسين وصى واقعيش و وصى او در باطن على بن الحسين بود ولى مگر بسيارى از وصاياى خودش را در ظاهر به خواهرش ‍ زينب سلام الله عليها نكرد؟ عين اين كار را حسن بن على العسكرى كرد، وصى او در باطن اين فرزندى است كه مخفى است ولى در ظاهر كه نمى شد بگويد وصى من اوست . در ظاهر وصى خودش را اين زن با جلالت قرار داده است .
5. حضرت صاحب الزمان (عج )(350)
مقدمه
انديشه پيروزى نهايى نيروى حق و صلح و عدالت بر نيروى باطل و ستيز و ظلم ، گسترش جهانى ايمان اسلامى ، استقرار كامل و همه جانبه ارزشهاى انسانى ، تشكيل مدينه فاضله و جامعه ايده آل ، و بالاءخره اجراى اين ايده عمومى و انسانى به وسيله شخصيتى مقدس و عاليقدر كه در روايات متواتر اسلامى از او به (مهدى ) تعبير شده است ، انديشه اى است كه كم و بيش همه فرق و مذاهب اسلامى - با تفاوتها و اختلافهايى - بدان مؤ من و معتقدند؛ زيرا اين انديشه به حسب اصل و ريشه ، قرآنى است ؛ اين قرآن مجيد است كه با قاطعيت تمام ، پيروزى نهايى ايمان اسلامى ،(351) غلبه قطعى صالحان و متقيان ،(352) كوتاه شدن دست ستمكاران و جباران براى هميشه ، (353) و آينده درخشان و سعادتمندانه بشريت (354) را نويد داده است .
اين انديشه بيش از هر چيز مشتمل بر عناصر خوشبينى نسبت به جريان كلى نظام طبيعت و سير تكاملى تاريخ و اطمينان به آينده و طرد عنصر بدبينى نسبت به پايان كار بشر است كه طبق بسيارى از نظريه ها و فرضيه ها فوق العاده تاريك و ابتر است .
انتظار فرج
اميد و آرزوى تحقق اين نويد كلى جهانى انسانى ، در زبان روايات اسلامى (انتظار فرج ) خوانده شده و عبادت ، بلكه افضل افضل عبادات شمرده شده است .(355) اصل (انتظار فرج ) از يك اصل كلى اسلامى و قرآنى ديگر استنتاج مى شود و آن اصل (حرمت ياءس از روح الله ) است .
مردم مؤ من به عنايات الهى ، هرگز و در هيچ شرايطى اميد خويش را از دست نمى دهند و تسليم ياءس و نااميدى و بيهوده گرايى نمى گردند. چيزى كه هست اين (انتظار فرج ) و اين (عدم ياءس از روح الله ) در مورد يك عنايت عمومى و بشرى است نه شخصى يا گروهى ، و به علاوه تواءم است با نويدهاى خاص و مشخص كه به آن قطعيت داده است .
دو گونه انتظار
انتظار فرج و آرزو و اميد و دل بستن به آينده ، دو گونه است : انتظارى كه سازنده و نگهدارنده است ، تعهدآور است ، نيروآفرين و تحرك بخش ‍ است ، به گونه اى است كه مى تواند نوعى عبادت و حق پرستى شمرده شود؛ و انتظارى كه گناه است ، ويرانگر است ، اسارت بخش است ، فلج كننده است و نوعى (اباحيگرى ) بايد محسوب گردد.
اين دو نوع انتظار فرج ، معلول دو نوع برداشت از ظهور عظيم مهدى موعود است ؛ و اين دو نوع برداشت به نوبه خود از دو نوع بينش درباره تحولات و انقلابات تاريخى ناشى مى شود.
انتظار ويرانگر (356)
برداشت قشرى از مردم از مهدويت و قيام و انقلاب مهدى موعود اين است كه صرفا ماهيت انفجارى دارد؛ فقط و فقط از گسترش و اشاعه و رواج ظلمها و تبعيضها و اختناقها و حق كشى ها و تباهى ها ناشى مى شود؛ نوعى سامان يافتن است كه معلول پريشان شدن است . آنگاه كه صلاح به نقطه صفر برسد، حق و حقيقت هيچ طرفدارى نداشته باشد، باطل يكه تاز ميدان گردد، جز نيروى باطل ، نيرويى حكومت نكند، فرد صالحى در جهان يافت نشود، اين انفجار رخ مى دهد و دست غيب براى نجات حقيقت - نه اهل حقيقت ، زيرا هر اصلاح يك نقطه روشن است ؛ تا در صحنه اجتماع ، نقطه روشنى هست دست غيب ظاهر نمى شود. برعكس ، هر گناه و هر فساد و هر ظلم و هر تبعيض و هر حق كشى ، هر پليدى اى به حكم اين كه مقدمه صلاح كلى است و انفجار را قريب الوقوع مى كند رواست ، زيرا ( (الغايات تبرر المبادى ) ) (هدفها وسيله هاى نامشروع را مشروع مى كنند). پس بهترين كمك به تسريع در ظهور و بهترين شكل انتظار، ترويج و اشاعه فساد است .
اينجاست كه گناه ، هم فال است و هم تماشا، هم لذت و كامجويى است و هم كمك به انقلاب مقدس نهايى . اينجاست كه اين شعر مصداق واقعى خود را مى يابد:

طاعت از دست نيايد گنهى بايد كرد

در دل دوست به هر حيله رهى بايد كرد(357)

اين گروه طبعا به مصلحان و مجاهدان و آمران به معروف و ناهيان از منكر با نوعى بغض و عداوت مى نگرند، زيرا آنان را از تاءخير اندازان ظهور و قيام مهدى موعود (عجل الله تعالى فرجه ) مى شمارند. برعكس ، اگر خود هم اهل گناه نباشند، در عمق ضمير و انديشه با نوعى رضايت به گناهكاران و عاملان فساد مى نگرند، زيرا اينان مقدمات ظهور را فراهم مى نمايند...
اين نوع از برداشت ، از آن جهت كه با اصلاحات مخالف است و فسادها و تباهى ها را به عنوان مقدمه يك انفجار مقدس ، موجه و مطلوب مى شمارد، بايد (شبه ديالكتيكى ) خوانده شود، با اين تفاوت كه در تفكر ديالكتيكى با اصلاحات از آن جهت مخالفت مى شود و تشديد نابسامانى ها از آن جهت اجازه داده مى شود كه شكاف ، وسيعتر شود و مبارزه پيگيرتر و داغتر گردد، ولى اين تفكر عاميانه فاقد اين مزيت است ؛ فقط به فساد و تباهى فتوا مى دهد كه خود به خود منجر به نتيجه مطلوب بشود.
اين نوع برداشت از ظهور و قيام مهدى موعود و اين نوع انتظار فرج كه منجر به نوعى تعطيل در حدود و مقررات اسلامى مى شود و نوعى (اباحيگرى ) بايد شمرده شود، به هيچ وجه با موازين اسلامى و قرآنى وفق نمى دهد.
انتظار سازنده
آن عده از آيات قرآن كريم - كه هم چنان كه گفتيم ريشه اين انديشه است و در روايات اسلامى بدانها استناد شده است - در جهت عكس برداشت بالاست . از اين آيات استفاده مى شود كه ظهور مهدى موعود حلقه اى است از حلقات مبارزه اهل حق و اهل باطل كه به پيروزى نهايى اهل حق منتهى مى شود.
سهيم بودن يك فرد در اين سعادت موقوف به اين است كه آن فرد عملا در گروه اهل حق باشد. آياتى كه بدانها در روايات استناد شده است نشان مى دهد كه مهدى موعود (عج ) مظهر نويدى است كه به اهل ايمان و عمل صالح داده شده است ، مظهر پيروزى نهايى اهل ايمان است :
( وعد الله الذين امنوا (منكم ) و عملوا الصالحات ليستخلفنهم فى الاءرض (كما استخلف الذين من قبلهم ) و ليمكنن لهم دينهم الذى ارتضى لهم و ليبدلنهم من بعد خوفهم امنا، يعبدوننى لا يشركون بى شيئا) ...(358)
خداوند به مؤ منان و شايسته كاران (شما) وعده داده است كه آنان را جانشينان زمين قرار دهد (هم چنان كه پيشينيان را قرار داد)، دينى كه براى آنها آن را پسنديده است مستقر سازد، دوران خوف آنان را تبديل به دوران امنيت نمايد (دشمنان آنان را نابود سازد)، بدون ترس و واهمه خداى خويش را بپرستند و اطاعت غير خدا را گردن ننهند و چيزى را در عبادت يا طاعت شريك حق نسازند.
ظهور مهدى موعود منتى است بر مستضعفان و خوار شمرده شدگان ، و وسيله اى است براى پيشوا و مقتدا شدن آنان ، و مقدمه اى است براى وراثت آنها خلافت الهى را در روى زمين :
( و نريد ان نمن على الذين استضعفوا فى الاءرض و نجعلهم ائمة و نجعلهم الوارثين ) . (359)
ظهور مهدى موعود، تحقق بخش وعده اى است كه خداوند متعال از قديم ترين زمان ها در كتب آسمانى به صالحان و متقيان داده است كه زمين از آن آنان است و پايان ، تنها به متقيان تعلق دارد:
( و لقد كتبنا فى الزبور من بعد الذكر ان الاءرض يرثها عبادى الصالحون .)(360)
( ان الاءرض لله يورثها من يشاء من عباده والعاقبة للمتقين ) .(361)
حديث معروف كه مى فرمايد: ( (يملاء الله به الاءرض قسطا و عدلا بعد ما ملئت ظلما و جورا) ) نيز شاهد مدعاى ماست نه بر مدعاى آن گروه . در اين حديث نيز تكيه بر روى ظلم شده است و سخن از گروه ظالم است كه مستلزم وجود گروه مظلوم است و مى رساند كه قيام مهدى براى حمايت مظلومانى است كه استحقاق حمايت دارند. بديهى است كه اگر گفته شده بود: ( (يملاء الله به الاءرض ايمانا و توحيدا و صلاحا بعد ما ملئت كفرا و شركا و فسادا) ) مستلزم اين نبود كه لزوما گروهى مستحق حمايت ، وجود داشته باشد. در آن صورت استنباط مى شد كه قيام مهدى موعود براى نجات حق از دست رفته و به صفر رسيده است نه براى گروه اهل حق ولو به صورت يك اقليت .
شيخ صدوق روايتى از امام صادق عليه السلام نقل مى كند مبنى بر اين كه اين امر تحقق نمى پذيرد مگر اين كه هر يك از شقى و سعيد به نهايت كار خود برسد.
پس سخن در اين است كه گروه سعداء و گروه اشقياء هر كدام به نهايت كار خود برسند؛ سخن در اين نيست كه سعيدى در كار نباشد و فقط اشقياء به منتهى درجه شقاوت برسند.
در روايات اسلامى سخن از گروهى زبده است كه به محض ظهور امام به آن حضرت ملحق مى شوند. بديهى است كه اين گروه ابتدا به ساكن خلق نمى شوند و به قول معروف از پاى بوته هيزم سبز نمى شوند. معلوم مى شود در عين اشاعه و رواج ظلم و فساد، زمينه هايى عالى وجود دارد كه چنين گروه زبده را پرورش مى دهد. اين خود مى رساند كه نه تنها حق و حقيقت به صفر نرسيده است ، بلكه فرضا اگر اهل حق از نظر كميت قابل توجه نباشد از نظر كيفيت ارزنده ترين اهل ايمان اند و در رديف ياران سيدالشهداء (قرار دارند).
از نظر روايات اسلامى ، در مقدمه قيام و ظهور امام ، يك سلسله قيام هاى ديگر از طرف اهل حق صورت مى گيرد. آنچه به نام (قيام يمانى ) قبل از ظهور بيان شده است ، نمونه اى از اين سلسله قيام هاست . اين جريانها نيز ابتدا به ساكن و بدون زمينه قبلى رخ نمى دهد.
در برخى روايات اسلامى سخن از (دولتى ) است از اهل حق كه تا قيام مهدى (عجل الله تعالى فرجه ) ادامه پيدا مى كند و چنانكه مى دانيم بعضى از علماى شيعه كه به برخى از دولت هاى شيعى معاصر خود حسن ظن داشته اند، احتمال داده اند كه دولت حقى كه تا قيام مهدى موعود ادامه خواهد يافت همان سلسله دولتى باشد.
اين احتمال هر چند ناشى از ضعف اطلاعات اجتماعى و عدم بينش ‍ صحيح آنان نسبت به اوضاع سياسى زمان خود بوده ، اما حكايت گر اين است كه استنباط اين شخصيت ها از مجموع آيات و اخبار و احاديث مهدى ، اين نبوده كه جناح حق و عدل و ايمان بايد يكسره در هم بشكند و نابود شود و اثرى از صالحان و متقيان باقى نماند تا دولت مهدى ظاهر شود، بلكه آن را به صورت پيروزى جناح صلاح و عدل و تقوا بر جناح فساد و ظلم و بند و بارى تلقى مى كرده اند.
از مجموع آيات و روايات استنباط مى شود كه قيام مهدى موعود (عج ) آخرين حلقه از مجموع حلقات مبارزات حق و باطل است كه از آغاز جهان برپا بوده است . مهدى موعود تحقق بخش ايده آل همه انبياء و اولياء و مردان مبارز راه حق است .
براى اين كه (362) ماهيت (انتظار بزرگ ) روشن شود به طور اجمال درباره شخصيت اين نويد بزرگ به بررسى مى پردازيم .
مشخصات انتظار بزرگ
1. خوشبينى به آينده بشريت ؛ درباره آينده بشريت نظرها مختلف است ؛ بعضى معتقدند كه شر و فساد و بدبختى لازمه لاينفك حيات بشرى است و بنابراين زندگى بى ارزش است و عاقلانه ترين كارها خاتمه دادن به حيات و زندگى است .(363)
بعضى ديگر اساسا حيات بشر را ابتر مى دانند؛ معتقدند كه بشر در اثر پيشرفت حيرت آور تكنيك و ذخيره كردن انبارهاى وحشتناك وسائل تخريبى ، رسيده به مرحله اى كه به اصطلاح با گورى كه با دست خود كنده يك گام بيشتر فاصله ندارد.
راسل در (اميدهاى نو) مى گويد:
...اشخاصى هستند - و از آن جمله اينشتين - كه به زعم آنها بسيار محتمل است كه انسان دوره حيات خود را طى كرده باشد و در ظرف سنين معدودى موفق شود با مهارت شگرف علمى خود، خويشتن را نابود سازد.
بنابر اين نظريه ، بشر در نيمه راه عمر خود بلكه در آغاز رسيدن به بلوغ فرهنگى ، به احتمال زياد نابود خواهد شد. البته اگر تنها به قرائن و شواهد ظاهرى قناعت كنيم ، اين احتمال را نمى توان نفى كرد.
نظريه سوم اين است كه شر و فساد، لازم لاينفك طبيعت بشر نيست . شر و فساد و تباهى ، معلول مالكيت فردى است . تا اين ام الفساد هست ، شر و فساد هم هست . مالكيت فردى معلول درجه اى از تكامل ابزار توليد است و با خواسته انسان ها اين ام الفساد از بين نمى رود، ولى تكامل ابزار توليد و جبر ماشين ، روزى ريشه ام الفساد را جبرا خواهند كند. پس آنچه مايه و پايه خوشبختى است تكامل ماشين است .
نظريه چهارم اين است كه ريشه فسادها و تباهى ها نقص روحى و معنوى انسان است . انسان هنوز دوره جوانى و ناپختگى را طى مى كند و خشم و شهوت بر او و عقل او حاكم است . انسان بالفطره در راه تكامل فكرى و اخلاقى و معنوى پيش مى رود. نه شر و فساد لازم لاينفك طبيعت بشر است و نه جبر تمدن فاجعه خودكشى دسته جمعى را پيش خواهد آورد. آينده اى بس روشن و سعادت بخش و انسانى كه در آن شر و فساد از بيخ و بن بركنده خواهد شد در انتظار بشريت است .
اين نظريه الهامى است كه دين مى كند. نويد مقدس قيام و انقلاب مهدى موعود در اسلام ، در زمينه اين الهام است .
2. پيروزى نهايى صلاح و تقوا و صلح و عدالت و آزادى و صداقت بر زور و استكبار و استعباد و ظلم و اختناق و دجل (دجالگرى و فريب ).
3. حكومت جهانى واحد.
4. عمران تمام زمين در حدى كه نقطه خراب و آباد ناشده باقى نماند.
5. بلوغ بشريت به خردمندى كامل و پيروى از فكر و ايدئولوژى و آزادى از اسارت شرايط طبيعى و اجتماعى و غرائز حيوانى .
6. حداكثر بهره گيرى از مواهب زمين .
7. برقرارى مساوات كامل ميان انسان ها در امر ثروت .
8. منتفى شدن كامل مفاسد اخلاقى از قبيل زنا، ربا، شرب خمر، خيانت ، دزدى ، آدمكشى و غيره ، و خالى شدن روانها از عقده ها و كينه ها.
9. منتفى شدن جنگ و برقرارى صلح و صفا و محبت و تعاون .
10. سازگارى انسان و طبيعت .
هر كدام از اينها نياز به تجزيه و تحليل و استدلال دارد (كه اين مختصر گنجايش آن را ندارد. در اينجا لازم است به طور مختصر مسئله موعود اسلام را از اين نظر، كه بر (تاريخ اسلام ) چه اثرى گذاشته است ، مورد بررسى قرار دهيم .(364))
وقتى كه ما تاريخ اسلام را مطالعه مى كنيم ، مى بينيم گذشته از رواياتى كه در اين زمينه از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله يا اميرالمؤ منين عليه السلام وارد شده است ، اساسا از همان نيمه دوم قرن اول ، اخبار مربوط به مهدى موعود منشاء حوادثى در تاريخ اسلام شده است . چون چنين نويدى و چنين گفته اى در كلمات پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله بوده است احيانا از آن سوء استفاده هايى شده است ، و اين خود دليل بر اين است كه چنين خبرى در ميان مسلمين از زبان پيغمبرشان پخش و منتشر بوده است ، و اگر نبود، آن سوء استفاده ها نمى شد.
بيان على عليه السلام (درباره مهدى موعود)
قبل از اين كه اولين حادثه تاريخى در اين زمينه را عرض بكنم ، جمله هايى از اميرالمؤ منين على عليه السلام را - كه در نهج البلاغه است و من از مرحوم آية الله العظمى بروجردى شنيدم كه اين جمله ها متواتر است يعنى تنها در نهج البلاغه نيست و سندهاى متواتر دارد - نقل مى كنم .
اميرالمؤ منين در آن مصاحبه اى كه با (كميل بن زياد نخعى ) كرده است (مطالبى در اين باب بيان نموده است ) كه كميل مى گويد: شبى بود، على عليه السلام دست مرا گرفت ، (ظاهرا در كوفه بوده است ) مرا با خودش برد به صحرا، ( (فلما اصحر تنفس الصعداء) ) (365) به صحرا كه رسيديم يك نفس خيلى عميقى ، يك آهى از آن بن دل بركشيد و آنگاه درد دلهايش را شروع كرد.
آن تقسيم بندى معروف : (الناس ثلاثة )(366) مردم سه دسته هستند: عالم ربانى ، متعلمين ، و مردمان همج رعاع ، و بعد شكايت از اين كه كميل ! من آدم لايق پيدا نمى كنم كه آنچه را مى دانم به او بگويم . يك افرادى آدمهاى خوبى هستند ولى احمقند، يك عده اى افراد زيركى هستند ولى ديانت ندارند و دين را وسيله دنيادارى قرار مى دهند. مردم را تقسيم بندى كرد و همه شكايت از تنهايى خود: كميل ! من احساس تنهائى مى كنم من تنهايم ، ندارم آدم قابل و لايق كه اسرارى را كه در دل دارم به او بگويم . در آخر يك مرتبه مى گويد: بله ، البته زمين هيچ گاه خالى نمى ماند:
( اللهم بلى ، لا تخلوا الارض من قائم لله بحجة ، اما ظاهرا مشهورا، و اما خائفا مغمورا، لئلا تبطل حجج الله و بيناته (...) يحفظ الله بهم حججه و بيناته ، حتى يودعوها نظراء هم ، و يزرعوها فى قلوب اشباههم ) .(367)
فرمود: بله ، در همين حال هيچ وقت زمين از حجت خدا خالى نمى ماند، يا حجت ، ظاهر آشكار و يا حجتى كه از چشمها پنهان و غايب است .
اثر اعتقاد مهدويت در تاريخ اسلام
1. قيام مختار و اعتقاد به مهدويت
اولين بارى كه اثر اعتقاد مهدويت را در تاريخ اسلام مى بينيم كه ظهور مى كند، در جريان (انتقام مختار) از قتله امام حسين عليه السلام است . جاى ترديد نيست كه مختار مرد بسيار سياستمدارى بوده و روشش هم بيش از آنكه روش يك مرد دينى و مذهبى باشد روش يك مرد سياسى بوده است . البته نمى خواهم بگويم مختار آدم بدى بوده يا آدم خوبى بوده است ، كار به آن جهت ندارم . مختار مى دانست كه ولو اين كه موضوع ، موضوع انتقام گرفتن از قتله سيدالشهداء است و اين زمينه ، زمينه بسيار عالى اى است اما مردم تحت رهبرى او حاضر به اين كار نيستند.
شايد (بنابر روايتى ) با حضرت امام زين العابدين هم تماس گرفت و ايشان قبول نكردند. مسئله مهدى موعود را كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله خبر داده بود مطرح كرد به نام محمد ابن حنفيه پسر اميرالمؤ منين و برادر سيدالشهداء، چون اسمش محمد بود، زيرا در روايات نبوى آمده است (اسمه اسمى ) نام او نام من است . گفت : ايها الناس ! من نايب مهدى زمانم ، آن مهدى ئى كه پيغمبر خبر داده است .(368) مختار مدتى به نام نيابت از مهدى زمان ، بازى سياسى خودش را انجام داد. حال آيا محمد ابن حنفيه واقعا خودش هم قبول مى كرد كه من مهدى موعود هستم ؟
بعضى مى گويند: قبول مى كرد براى اين كه بتوانند انتقام را بكشند، ولى اين البته ثابت نيست . در اين كه مختار، محمد ابن حنفيه را به عنوان مهدى موعود معرفى مى كرد شكى نيست ، و بعدها از همين جا (مذهب كيسانيه ) پديد آمد. محمد ابن حنفيه هم كه مرد گفتند: مهدى موعود كه نمى ميرد مگر اين كه زمين را پر از عدل و داد كند، پس محمد ابن حنفيه نمرده است ، در (كوه رضوى ) غايب شده است .
2. سخن زهرى و شهادت زيد بن على
جريانهاى ديگرى باز در تاريخ اسلام هست . ابوالفرج اصفهانى كه خودش اموى الاصل و يك مورخ است و شيعه هم نيست ، در (مقاتل الطالبيين ) مى نويسد كه وقتى خبر شهادت زيد بن على بن الحسين (369) به زهرى (370) رسيد گفت : (چرا اين قدر اين اهل بيت عجله مى كنند؟ روزى خواهد رسيد كه مهدى از آنها ظهور كند).
معلوم مى شود مسئله مهدى موعود از اولاد پيغمبر، آن چنان قطعى و مسلم بوده است كه وقتى خبر شهادت زيد را به زهرى مى دهند زهرى فورا ذهنش به اين سو مى رود كه زيد قيام كرده است ، و مى گويد: (اين اولاد پيغمبر چرا عجله مى كنند؟ چرا زود قيام مى كنند؟! اينها نبايد حالا قيام بكنند، قيام اينها مال مهدى موعودشان است ). من كار ندارم كه اعتراض زهرى آيا وارد است يا وارد نيست ، خير، وارد هم نيست ؛ غرضم اين جهت است كه زهرى گفت : خواهد آمد روزى كه يكى از اهل بيت پيغمبر قيام كند و قيام او قيام ناجح و موفق باشد.
3. قيام (نفس زكيه) و اعتقاد به مهدويت
امام حسن عليه السلام پسرى دارند به نام حسن كه هم اسم خودشان است ، و لهذا به او مى گفتند: (حسن مثنى ) يعنى حسن دوم ، حسن بن الحسن . حسن دوم داماد اباعبدالله الحسين است . فاطمه بنت الحسين زن حسن مثنى است . از حسن مثنى و فاطمه بنت الحسين پسرى متولد مى شود به نام (عبدالله ) و چون از اين پسر، هم از طرف مادر به حضرت امير و حضرت زهرا متصل مى شد و هم از طرف پدر، و خيلى خالص بود، به او مى گفتند: (عبدالله محض ) يعنى عبدالله ، كسى كه يك علوى محض و يك فاطمى محض است ، هم از پدر نسب (به على عليه السلام و فاطمه سلام الله عليها) مى برد و هم از مادر.
عبدالله محض پسرانى دارد يكى به نام (محمد) و يكى به نام (ابراهيم ). زمان اينها مقارن است با اواخر دوره اموى يعنى در حدود سنه 130 هجرى . محمد بن عبدالله محض ، بسيار مرد شريفى است كه به نام (نفس زكيه ) معروف است . در آخر عهد اموى ، سادات حسنى قيام كردند (جريان مفصلى دارد) حتى عباسيها هم با محمد بن عبدالله محض بيعت كردند.
حضرت صادق عليه السلام را نيز در جلسه اى دعوت كردند و به ايشان گفتند: ما مى خواهيم قيام بكنيم و همه مى خواهيم با محمد بن عبدالله بن محض بيعت كنيم ، شما هم كه سيد حسينيين هستيد بيعت كنيد. امام فرمود: هدف شما از اين كار چيست ؟ اگر محمد مى خواهد قيام كند به عنوان امر به معروف و نهى از منكر، من با او همراهى مى كنم و تاءييدش ‍ مى نمايم ، اما اگر مى خواهد قيام كند به اين عنوان كه او مهدى اين امت است اشتباه مى كند، مهدى اين امت او نيست ، كس ديگر است ، و من هرگز تاءييد نمى كنم .
4. نيرنگ منصور خليفه عباسى (371)
حتى ما مى بينيم يكى از خلفاى عباسى اسمش مهدى است ؛ پسر منصور، سومين خليفه عباسى . اولين خليفه شان (سفاح ) است ، دوم (منصور) و سوم پسر منصور: (مهدى عباسى ).
مورخين و از جمله (دارمستر) نوشته اند كه منصور مخصوصا اسم پسرش را (مهدى ) گذاشت براى اين كه مى خواست استفاده سياسى بكند، بلكه بتواند يك عده را فريب بدهد، بگويد آن مهدى ئى كه شما در انتظار او هستيد پسر من است ، و لهذا (مقاتل الطالبيين ) و ديگران نوشته اند كه گاهى با خصيصين خودش كه رو به رو مى شد (به دروغ بودن اين مطلب اعتراف مى كرد).
يك وقتى با مردى به نام (مسلم بن قتيبه ) كه از نزديكانش بود رو به رو شد، گفت : اين محمد بن عبدالله محض چه مى گويد؟ گفت : (مى گويد من مهدى امتم ). گفت : (اشتباه مى كند، نه او مهدى امت است نه پسر من ).
ولى گاهى با يك فرد ديگرى كه رو به رو مى شد، مى گفت : (مهدى امت او نيست ، مهدى امت پسر من است ). عرض كردم بسيارى از كسانى كه بيعت مى كردند به همين عنوان بيعت مى كردند، از بس روايات مهدى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله زياد رسيده بود و در دست مردم بود، و همين اسباب اشتباه مردمى مى شد كه كاملا تحقيق نمى كردند تا مشخصات بيشترى به دست آورند، زود ايمان پيدا مى كردند كه اين ، مهدى امت است .
5. محمد بن عجلان و منصور عباسى
و باز جريانهاى ديگرى در تاريخ اسلام مى بينيم ؛ از جمله : يكى از فقهاء مدينه به نام (محمد بن عجلان ) رفت با محمد بن عبدالله محض ‍ بيعت كرد. بنى العباس كه ابتدا حامى اينها بودند، مسئله خلافت كه پيش ‍ آمد، خلافت را گرفتند، بعد هم سادات حسنى را كشتند. منصور، اين مرد فقيه را خواست ، تحقيق كرد، ثابت شد كه او بيعت كرده است . دستور داد دست او را ببرند. گفت : اين دستى كه با دشمن من بيعت كرده است بايد بريده شود.
نوشته اند: فقهاء مدينه جمع شدند و شفاعت كردند و در شفاعتشان اين جور گفتند كه خليفه ! او تقصير ندارد، او مردى است فقيه و عالم به روايات ؛ اين مرد خيال كرد كه محمد بن عبدالله محض ، مهدى امت است و لذا با او بيعت كرد و الا قصد او دشمنى با تو نبود.
اين است كه ما مى بينيم در تاريخ اسلام ، موضوع مهدى موعود، از مسائل بسيار مسلم و قطعى است . ما همين جور كه دوره به دوره پيش مى آييم مى بينيم حوادثى در تاريخ اسلام پيدا شده كه منشاءش همين اعتقاد به ظهور مهدى موعود بوده است . بسيارى از ائمه ما وقتى كه از دنيا مى رفتند عده اى مى گفتند: شايد نمرده است ، شايد غايب شده است ، شايد مهدى امت است . اين امر راجع به حضرت امام موسى كاظم عليه السلام هست ، حتى راجع به حضرت باقر عليه السلام هست ، ظاهرا راجع به حضرت صادق عليه السلام هم هست . و راجع به بعضى از ائمه ديگر نيز هست .
حضرت صادق عليه السلام پسرى دارند به نام (اسماعيل ) كه اسماعيليه منتسب به اوست .
اسماعيل در زمان حيات حضرت از دنيا رفت . حضرت خيلى هم اسماعيل را دوست مى داشتند. وقتى اسماعيل از دنيا رفت و او را غسل دادند و كفن كردند، حضرت صادق عليه السلام مخصوصا آمدند به بالين اسماعيل ، اصحابشان را صدا زدند، كفن را باز كردند، صورت اسماعيل را نشان دادند و فرمودند: اين اسماعيل پسر من است ، اين مرد، فردا ادعا نكنيد كه او مهدى امت است و غايب شد، جنازه اش را ببينيد، صورتش ‍ را ببينيد، بشناسيد و بعد شهادت بدهيد.
اينها همه نشان مى دهد كه زمينه مهدى امت در ميان مسلمين به قدرى قطعى بوده است كه جاى شك و ترديد نيست . تا آنجا كه من تحقيق كرده ام ، تا زمان ابن خلدون ، شايد حتى يك نفر از علماى اسلام پيدا نشده است (كه ) بگويد احاديث مربوط به مهدى عليه السلام از بيخ ، اساس ندارد؛ همه قبول كرده اند. اگر اختلاف بوده است ، درباره جزئيات بوده كه آيا مهدى ، اين شخص است يا آن شخص ؟ آيا پسر امام حسن عسكرى عليه السلام است يا نه ؟ آيا از اولاد امام حسن است يا از اولاد امام حسين عليه السلام ؟ اما در اين كه اين امت مهدى ئى خواهد داشت و آن مهدى از اولاد پيغمبر صلى الله عليه و آله و از اولاد حضرت زهرا عليهماالسلام است و كارش اين است كه جهان را پر از عدل و داد مى كند پس از آنكه پر از ظلم و جور شده است ، ترديدى نبوده است .
6. سخن دعبل
(دعبل خزاعى ) مى آيد حضور حضرت رضا عليه السلام و آن اشعار مرثيه خودش را مى گويد:

( اءفاطم لو حلت الحسين مجدلا

و قد مات عطشانا بشط فرات )

خطاب مى كند به حضرت زهرا و يك يك مصائبى را كه بر اولاد ايشان وارد شده بيان مى كند كه از آن قصائد بسيار غراى زبان عرب و از بهترين مراثى ئى است كه در اين زمينه ها گفته شده است . حضرت رضا عليه السلام خيلى گريه مى كند. دعبل در اين اشعارش و در اين اظهار تاءثر خودش قبور اولاد زهرا را يك يك بيان مى كند، قبورى كه در (فخ ) است ، قبورى كه در (كوفان ) است ، اشاره به شهادت همين محمد بن عبدالله محض مى كند، اشاره به شهادت برادرش مى كند، اشاره به شهادت زيد بن على بن الحسين مى كند، اشاره به شهادت حضرت سيدالشهداء مى كند، اشاره به شهادت حضرت موسى بن جعفر عليه السلام مى كند ( (و قبر ببغداد لنفس زكية ) ) كه نوشته اند: در اينجا حضرت رضا فرمود: يك شعر هم من مى گويم اضافه كن : ( (و قبر بطوس يا لها من مصيبة ) ) كه عرض كرد: آقا! اين قبر را من نمى شناسم فرمود: اين قبر من است .
دعبل در اين اشعارش شعرى دارد كه به همين موضوع اشاره مى كند. در اين شعر، دعبل تصريح مى كند كه تمام اين قضايا هست و هست و هست تا ظهور امامى كه آن ظهور لامحاله وقوع پيدا مى كند و قطعا صورت مى گيرد.
اگر بخواهيم باز هم از شواهد تاريخى ذكر بكنيم ، شواهد تاريخى زياد ديگرى داريم كه لزومى ندارد همه آنها را براى شما عرض بكنم . ذكر اين شواهد از اين جنبه بود كه خواستم بگويم مسئله مهدى موعود از صدر اسلام و از زمان پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله يك امر قطعى و مسلم در ميان مسلمين بوده است و از نيمه قرن اول هجرى منشاء حوادث بزرگ تاريخى شده است .
اعتقاد به مهدويت در جهان تسنن
اگر مى خواهيد بفهميد كه اين مسئله منحصر به شيعه نيست (372) ببينيد آيا مدعيان مهدويت فقط در ميان شيعه زياد بوده اند و در ميان اهل تسنن نبوده اند؟ مى بينيد مدعيان مهدويت در ميان اهل تسنن هم زياد بوده اند.
يكى از آنها همين مهدى سودانى يا متمهدى سودانى است كه در كمتر از يك قرن اخير در سودان ظهور كرد و در آنجا يك جمعيتى به وجود آورد كه تا همين اواخر هم بودند. اصلا اين مرد كه ظهور كرد، به ادعاى مهدويت ظهور كرد، يعنى اين قدر اعتقاد به مهدى در همان سرزمينهاى سنى نشين وجود داشته است كه زمينه را براى ادعاى يك مهدى دروغين مساعد كرد. در كشورهاى ديگر اسلامى نيز مدعيان مهدويت زياد بوده اند. در هندوستان و پاكستان ، قاديانيها به همين عنوان ادعاى مهدويت ظهور كردند، و در روايات ما هم زياد است كه مدعيان كذاب ، و به اعتبارى دجالها زياد پيدا خواهند شد و ادعاهايى خواهند كرد.
بيان حافظ
من الان نمى دانم كه حافظ آيا واقعا شيعه است يا سنى ، و خيال هم نمى كنم كه كسى به طور قطع بتواند بگويد كه حافظ شيعه بوده است . ولى ما در اشعار حافظ نيز مى بينيم (به اين مسئله اشاره شده است ). دو مورد الآن يادم هست . يكى آنجا كه مى گويد:

كجاست صوفى دجال چشم ملحد شكل

بگو بسوز كه مهدى دين پناه رسيد

و ديگر آن غزل معروفى كه چقدر با حال هم گفته است :

مژده اى دل كه مسيحا نفسى مى آيد

كه ز انفاس خوشش بوى كسى مى آيد

از غم و درد مكن ناله و فرياد كه دوش

زده ام فالى و فرياد رسى مى آيد

ز آتش وادى ايمن نه منم خرم و بس

موسى اينجا به اميد قبسى مى آيد

كس ندانست كه منزلگه مقصود كجاست

اينقدر هست كه بانگ جرسى مى آيد

خبر بلبل اين باغ مپرسيد كه من

ناله اى مى شنوم كز قفسى مى آيد