:: DownloadBook.ORG ::

1- حماسه حسينى ، ج 3، صص 17 - 16.
2- مجموعه آثار، ج 2، صص 127 - 126.
3- شرح ابن ابى الحديد بر نهج البلاغه ، شرح خطبه 128.
4- حماسه حسينى ، ج 3، ص 27.
5- سوره آل عمران ، آيه 64. (گرد آورنده )
6- بحارالانوار، ج 33، ص 608 و ج 77، ص 260. (گرد آورنده )
7- حماسه حسينى ، ج 1، ص 267.
8- ترجمه : و يارى جستن هيچكدام از شما از آنها نيست مگر بمانند يارى جستن بنده از مولاى خودش . نهج البلاغه ، فيض الاسلام ، خطبه 92، ص 274.
9- حماسه حسينى ، ج 3، ص 27.
10- همان ، ج 1، صص 268 - 267.
11- نهج البلاغه ، فيض الاسلام ، خطبه 92، ص 274.
12- همان (و در حماسه حسينى ، ج 3، صص 54 - 53 چنين آمده است : على عليه السلام ) مى فرمايد (خطبه 92):
( الا و ان اخوف الفتن عندى عليكم فتنة بنى اميه ، فانها فتنة عمياء مظلمة : عمت خطتها، و خصت بليتها، و اصاب البلاء من ابصر فيها، و اخطاء البلاء من عمى عنها. و ايم الله لتجدن بنى اميه لكم ارباب سوء بعدى كالناب الضروس : تعذم بفيها، و تخبط بيدها، و تزبن برجلها، و تمنع درها، لا يزالون بكم حتى لا يتركوا منكم الا نافعا لهم او غير ضائر بهم ، و لا يزال بلاؤ هم عنكم حتى لا يكون انتصار احدكم منهم الا كانتصار العبد من ربه .) (ترجمه : هان كه بيمناكترين فتنه ها بر شما از نظر من فتنه بنى اميه است ، كه آن فتنه كور و تاريكى است كه دامنه آن فراگير و همگانى و گرفتارى آن ويژه افراد خاصى است (شيعيان )، بلاى آن به كسى رسد كه بينا و آگاه باشد، و به هر كه كور و بى تفاوت باشد راه پيدا نكند. به خدا سوگند پس از من بنى اميه را زمامداران بدى خواهيد يافت مانند شتر پير و چموشى كه با دهانش گاز گيرد، و با دستش بكوبد و با پايش لگد زند و از دوشيدن شيرش جلوگيرى كند. و اينان پيوسته به دنبال شما باشند تا جائى كه كسى از شما را باقى نگذارند مگر آنكه به حال آنان سودمند است يا برايشان زيانى ندارد. و پيوسته گرفتارى آنان بر شما باقى است تا آنجا كه دادخواهى شما از آنها نيست مگر مانند دادخواهى بنده از ارباب خودش ).
13- حماسه حسينى ، ج 3، ص 28 و هم چنين براى اطلاعات بيشتر ر. ك به : همان ، ج 1، ص 268.
14- (و به خدا سوگند پيوسته زمام حكومت را به دست دارند تا جائى كه تمام حرامهاى الهى را حلال سازند و همه پيمانهاى خدا را بشكنند، و خانه اى گلى و خيمه اى پشمينه اى نماند جز اين كه به ظلم آنها گرفتار آيد و سوء رفتارشان آنان را پراكنده سازد). (نهج البلاغه ، فيض الاسلام ، خ 97، ص 290) (گرد آورنده )
15- (با مادران و خواهران خود نكاح مى كند (يزيد) ).
16- حماسه حسينى ، ج 1، صص 269 - 268.
17- نهج البلاغه ، فيض الاسلام ، خطبه 107، ص 324. (گرد آورنده )
18- حماسه حسينى ، ج 3، ص 27.
19- نهج البلاغه ، ج 2، ص 15 (ترجمه : و آن هنگام است كه قريش آرزو مى كند در برابر دنيا و ما فيها يك بار مرا ببينند هر چند به قدر كشتن شترى باشد (لحظاتى اندك ) تا آنچه اينك ، اندكش را از آنان مى خواهم و به من نمى دهند بپذيرم ). (همان ، فيض الاسلام ، خ 92، ص 274)
20- نهج البلاغه ، ج 2، ص 4 (ترجمه : وقتى فتنه ها رو آورند حق و باطل را به هم بياميزند (و راه تشخيص را ببندند) و چون پشت كنند و از بين روند آگاه كنند و حق را روشن سازند.) (همان ، فيض الاسلام ، خ 92، ص 273)
21- نهج البلاغه ، ج 2، ص 21 (ترجمه : اى مردم به زودى زمانى فرا رسد كه اسلام وارونه شود چنان كه يك ظرف وارونه شود و محتواى آن بريزد) (همان ، فيض الاسلام ، خ 102، ص ‍ 305)
(در كتاب اسلام و مقتضيات زمان ، ج 1، صص 235 - 234 آمده است كه ) اميرالمؤ منين در يك جا راجع به آينده بنى اميه كه بحث مى كند، مى گويد: مثل اسلام در آن زمان مثل ظرفى است كه محتوى مايعى بوده است ، بعد آن ظرف را وارونه كرده باشند و آن مايع ريخته باشد، ظرف خالى باقى مانده است . قسمتى از دستورهاى دين شكل ظرف را دارد براى دستورهاى ديگرى كه شكل آب را دارد. يعنى اين ظرف لازم است اما اين ظرف براى آن آب لازم است . اگر اين ظرف باشد آن آب هم نمى ريزد اما اگر آن آب نباشد و اين ظرف به تنهائى باشد، انگار نيست . اميرالمؤ منين مى خواهد بفرمايد كه بنى اميه اسلام را تو خالى مى كنند، مغزش را به كلى از ميان مى برند و فقط پوستى براى مردم باقى مى گذارند.
22- نهج البلاغه ، ج 2، ص 24. (و دنيا با لذاتش به كام شما شيرين نيامد.) (همان ، فيض الاسلام ، خ 104، ص 309) (گرد آورنده )
23- همان ، صص 34 - 32. (چرا شما را اشباحى بى روح مى بينم ؟) (همان ، فيض الاسلام ، خ 107، ص 322)
24- حماسه حسينى ، ج 3، ص 119.
25- (عباس محمود) عقاد، ص 18. (ما خاندانى هستيم كه مكر و حيله را ناخوشايند مى داريم )
26- سرمايه سخن ، جلد دوم ، (ايمان از ترور جلوگيرى كرده است ).
27- حماسه حسينى ، ج 3، صص 22 - 20.
28- و آيا از همين جا نمى توان گفت كه بهتر اين بود كه شتاب نمى شد و به فتوحات پرداخته نمى شد، صبر مى شد به طور طبيعى اسلام از ديوارها نفوذ كند؟ اثر اين شتابزدگى همين شكافها و اختلافهائى است كه هست . پيغمبر هم اصلا وصيت نكرد كه بعد از من فتوحات كنيد با آن كه انواع وصيتها كرد. در ذائقه ها، فتوحات شيرين است اما معلوم نيست مورد تصويب عقل باشد. هيچ معلوم نيست كه على عليه السلام اگر خليفه مى شد اين فتوحات را تصويب مى كرد، همان طورى كه بعد از حكومت ، به اصلاح داخل پرداخت ؛ و به علاوه همين فتوحات منشاء فساد اخلاق اعراب شد. پس اين عجله از طرفى ، جامعه اى نامتجانس درست كرد و از طرفى جنس اعراب را فاسد كرد.
29- رجوع شود به (تطور عقايد ملل ) گوستاولوبون . وى تغيير روحيه را خيلى تدريجى و بطى ء مى داند.
30- (مطرود، رانده شده ).
31- حماسه حسينى ، ج 3، صص 24 - 23.
32- همان ، ص 22.
33- سيرى در سيره نبوى ، صص 143 - 141.
34- كتاب صفين نصر بن مزاحم ، ص 371 با اندكى تفاوت .
35- سيرى در سيره نبوى ، صص 131 - 130.
36- بالخصوص در مكه ، در غير مكه هم نه ، آن هم پياز عكه بايد باشد، پياز غير عكه نه !
37- براى نمونه گفته اند كه پيغمبر فرموده : ( خير القرى بيهق ) ، بهترين جاها بيهق است ، كه در نزديكى سبزوار است (گرد آورنده )
38- حماسه حسينى ، ج 1، صص 264 - 263.
39- مجموعه آثار، ج 14، صص 584 - 583. و هم چنين براى اطلاعات بيشتر ر.ك به : حماسه حسينى ، ج 3، صص 24 و 30 - 28.
40- حماسه حسينى ، ج 3، صص 25 - 24.
41- نهج البلاغه ، فيض الاسلام ، خ 3، ص 52. (گرد آورنده )
42- ترجمه : هان كه گرفتارى و مشكلات شما بازگشته ، همانند روزى كه خداوند پيامبرش را برانگيخت . (همان ، خ 16، ص 66) (گرد آورنده )
43- حماسه حسينى ، ج 3، صص 78 - 76.
44-. (ترجمه : مبرد در كتاب كامل آورده كه : معاويه بن ابى سفيان اموى گفت : بايد شعر بزرگترين كوشش و بيشترين ادبيات شما باشد كه آثار پيشينيان شما و مواضع ارشاد و راهيابى شما در آن نهفته است . همانا من در روز هزيمت (گريز از جنگ ) تصميم بر فرار گرفتم ، و چيزى مرا باز نگرداند جز اين سخن ابن اطنابه انصارى : (عفت و ورزيدگى من و اين كه خواستم با بهائى گران ستايش را براى خود بخرم و نفسم را بر ناگواريها واداشتم و بر فرق دليرى كه خود را مى پايد كوفتم ، و به نفس خود وقتى بى تابى و غضب مى كرد گفتم سر جاى خود باش تا ستايش شوى يا استراحت شوى يا استراحت كنى همه اينها باعث شد كه از ميدان كارزار نگريزم ، تا از آثار صالح و شايسته دفاع كنم و از آبروى نيك خود حمايت نمايم ).
45- سوره شعراء آيه 224. (گرد آورنده )
46- حماسه حسينى ، ج 1، ص 266 و هم چنين براى اطلاعات بيشتر ر.ك به : اسلام و مقتضيات زمان ، ج 1، صص 131 - 130.
47- سمرة بن جندب هشت هزار دينار معاويه به او داد كه گفت من از پيغمبر شنيدم كه آيه ( (و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات الله ) ) (سوره بقره ، آيه 207) در شاءن عبدالرحمن بن ملجم نازل شده است . (اسلام و مقتضيات زمان ، ج 1، ص 131)
48- حماسه حسينى ، ج 1، ص 131)
49- سيره حلبى ، ج 2، ص 77.
50- (عمار ياسر) صحابى بزرگ و فداكار رسول خدا صلى الله عليه و آله در 22 صفر سال 37 هجرى در جريان جنگ صفين به شهادت رسيد. وقتى عمار در ميدان جنگ صفين به شهادت رسيد، ولوله عجيبى در صف شاميان افتاد. كسانى كه با تبليغات زهرآگين معاويه و عمروعاص ، در حقانيت على عليه السلام به شك افتاده بودند به گمراهى معاويه آگاه شدند. (هزيمة بن ثابت انصارى ) كه همراه امير مؤ منان رفته بود، ولى در اقدام به جنگ مردد بود، پس از كشته شدن عمار شمشير كشيد و به شاميان حمله كرد.
(ذوالكلاع حميرى ) كه با 20 هزار تن از قبيله خود به جنگ على آمده بود و معاويه تا از همكارى ذوالكلاع اطمينان نيافته بود وارد جنگ نشده بود وقتى كه شنيد عمار همراه على است ، سخت تكان خورد. گفت : بايد خود شخصا تحقيق كنم كه آيا عمار در بين صفوف لشكر على است يا خير. در اين لحظات حساس معاويه و عمروعاص ديدند كه اگر او از وجود عمار در سپاه على آگاه شود، ممكن است شكافى عظيم در سپاه شام به وجود آيد، از اين نظر، اين سردار نامدار شامى ، به طريق مرموزى كشته شد. (گرد آورنده )
51- مسند، ابن حنبل ، ج 2، ص 199.
52- سوره حجرات ، آيه 9.
53- حماسه حسينى ، ج 1، ص 269.
54- همان ، ج 3، صص 26 - 25.
55- (معاويه ) عمل ناجوانمردانه مسموم كردن را معمول كرد كه عملى است كه با مروت و انسانيت هم سازگار نيست و بعد خلفاء ديگر هم از وى پيروى كردند. معاويه ، امام حسن عليه السلام و مالك اشتر و سعد و قاص و عبدالرحمن بن خالد بن وليد را كه بهترين نصير او بود مسموم كرد. (همان ، ص 29)
56- امويها رفتند ولى مع الاءسف عناصر فكر اموى و رژيم اموى باقى ماند و با تغيير، جزء اصول زندگى ما شده . امروز هم اصول معاويه اى ، عامل ديانت را استخدام كرده عليه ديانت ، و نمى شود يك كلمه عليه اصول اموى سخن گفت . به اندازه گريه اى كه در پاى پيراهن عثمان ريختند باز مى ريزند.
57- حماسه حسينى ، ج 1، صص 171 - 170.
58- مقتل (الحسين )، مقرم ، ص 203؛ تاريخ طبرى ، ج 6، ص 218؛ الكامل ، ابن اثير، ج 6، ص 16؛ الارشاد، شيخ مفيد، ص 218، مناقب ابن شهر آشوب ، ج 4، ص 195، كشف الغمه ، ج 2، ص 32؛ قلبهاى شان با او بود و شمشيرهاى شان بر عليه او.
59- حماسه حسينى ، ج 3، صص 20 - 19.
60- و ما در هيچ شهرى هشدار دهنده اى نفرستاديم جز آنكه خوشگذرانان آنها گفتند...(گرد آورنده )
61- سوره يس ، آيه 70. (گرد آورنده )
62- سوره يس ، آيه 11. (گرد آورنده )
63- سوره اسراء آيه 82. (گرد آورنده )
64- سوره انفال ، آيه 37. (گرد آورنده )
65- حماسه حسينى ، ج 3، ص 30.
66- و به اين ترتيب آرزوى ديرين حزب اموى كه ابوسفيان در خانه عثمان گفت : ( (يا بنى امية تلقفوها تلقف الكرة : اما والذى يحلف به ابوسفيان مازلت ارجوها لكم و لتصيرن الى صبيانكم وراثة ) ) محقق شد و خود معاويه هم باور نمى كرد محقق شود و البته امام حسين بيش از هر كس از اين منويات آگاه بود و مى ديد كه دارند مثل گوى با آن بازى مى كنند و به كودكان خود به وراثت مى دهند. قيام حسين عليه السلام در برابر عملى شدن افكار حزب اموى بود. (همان ، پاورقى ، ص 29)
67- حماسه حسينى ، ج 2، صص 18 - 17.
68- همان ، ج 3، صص 128 - 126.
69- (ترجمه : و بايد كه عزمت محكم و نيتت نيكو باشد، و رفق و نرمى را از دست مده ، و حسين را تنها مهلت ده (تحت نظر بگير) مبادا ناخوشايندى از تو به او برسد كه او را (با رسول خدا) قرابت و نزديكى است و او را حقى است كه احدى از مرد و زن مسلمان منكر آن نيست ...و او شير بيشه شجاعت است ، و از تو مطمئن نيستم كه اگر با او درگير شوى بتوانى بر وى دست پيدا كنى .)
70- انتخاب آزاد! بى شباهت به انتخابات زمان ما نيست . هم مى خواست يزيد را به ولايت عهد نصب كند و هم مى خواست از مردم بيعت بگيرد. در آن وقت قانونى نبود كه اگر خليفه كسى را در زمان حيات به ولايت عهد(ى ) نصب كرد بعد از مردنش او خليفه است - استثناء در مورد عمر عملى شد - ناچار مى بايست پاى مردم را هم به ميان بكشند و از مردم بيعت بگيرند. بيعت آن روز مثل راءى دادن امروز بود يعنى عمل و انتخابى بود از مردم . معاويه به زور مى خواست راءى بگيرد. در زمان ما نيز كه حكومت به حسب قانون مشروطه است وكيل بايد انتخاب شود ولى چماق بالاى سر راءى دهنده ها است و چون تمدن بالا رفته و راءى نوشتن و صندوق به ميان آمده يعنى ابزارها عوض شده - نه روحيه ها - گاهى صندوق را مى دزدند و راءى ها را عوض مى كنند.
(بايد توجه داشت كه اين يادداشتها در زمان رژيم منفور پهلوى نگارش يافته است ).
71- ابوالشهداء، (عباس محمود عقاد)، ص 32.
72- حماسه حسينى ، ج 2، صص 20 - 19.
73- همان ، ج 3، ص 129.
74- حماسه حسينى ، ج 3، صص 89 - 88.
75- مقتل (الحسين )، مقرم ، ص 146. (گرد آورنده )
76- نهج البلاغه ، (فيض الاسلام )، خطبه 73، (ص 171)، (ترجمه : و راستى كه شما خود مى دانيد كه من از ديگران به خلافت سزاوارترم و به خدا سوگند تا زمانى كه به مسالمت رفتار مى كنم كه امور مسلمين سالم بماند و تنها به شخص من ستم شود، و اين كار را به جهت دريافت اجر و فضيلت آن و بى رغبتى در زينت و جلوه گرى هاى آنچه شما در راه آن با يكديگر رقابت مى ورزيد انجام مى دهم ).
77- حماسه حسينى ، ج 3، صص 150 - 147.
78- از باب ( (تعرف الاشياء باضدادها) ) بايد هيئت حاكمه آن زمان شناخته شود تا امام حسين عليه السلام و سر نهضت آن حضرت شناخته شود.
79- ص 88 (ترجمه : ياران معاويه همگى سياستمدار و اهل شور بودند، و ياران يزيد همه جلاد و سگان ولگردى بودند كه براى صيد بزرگى ، رها شده بودند).
80- در روان شناسى جديد (مكانيسم جبران ) اصطلاح شده است .
81- (ترجمه : يك چشم و گلگون و سپيد موى بود، و چون راه مى رفت گويى دو لنگش را مى خواهد از گل بيرون آورد).
82- رجوع شود به بيست مقاله قزوينى ، ص 39 داستان يزيد بن مفرغ و عباد بن زياد و شعر معروف :

( الا ليت اللحى كانت حشيشا

فتعلفها خيول المسلمينا)

و او ارجاع به جلد 17 اغانى ، ص 56 و طبرى ، سلسله 2، ص 192 و 193 و طبقات الشعراء، ابن قتيبه ، ص 120 مى دهد، و در بيست مقاله مختصر شده . ايضا در اين قصه رجوع شود به ج 5 ابن خلكان ، ص 384.
83- (ترجمه : در نسب خود، ميان قريش متهم بود زيرا پدرش زياد، نسبتش ناشناخته بود لذا او را زياد بن ابيه مى خواندند. سپس معاويه او را فرزند ابوسفيان قرار داد - داستانش معروف است ... و مادر عبيدالله كنيزى مجوسى بود كه مرجانه نام داشت ، و مردم وى را به خاطر او سرزنش مى كردند و وى را به او منتسب مى دانستند. او زبانش لكنت داشت و حروف عربى را به خوبى ادا نمى كرد، و چون مى خواست يكى از حروريان خارجى را عيب گويد، مى گفت : هرورى ، و شنوندگان همه به او مى خنديدند. يك بار خواست ، بگويد: شمشيرهاتان را بركشيد، گفت : شمشيرهاتان را باز كنيد، و يزيد بن مفرغ او را به اين بيت هجو كرد: و روزى كه شمشيرت را از دور باز كردى خود را ضايع نمودى ، و همه كارهايت ضايع است ).
84- (و او انسان بى گناه را به محض خشم و دشمنى و بدگمانى مى كشت و با اين حال به لهو و لعب مى پرداخت كه گويى اصلا عمل زشتى مرتكب نشده است ).
85- در جلد 1 (ضحى الاسلام )، ص 175: ( قال يزيد بن معاوية يعدد فضل بيته على زياد بن ابيه : لقد نقلناك من و لاء ثقيف الى عز قريش ، و من عبيد الى اءبى سفيان ، و من القلم الى المنابر) . (ترجمه : يزيد بن معاويه فضائل خاندان خودش را بر زياد بن ابيه بر مى شمرد و مى گفت : ما تو را از غلامى ثقيف تحت عزت قريش ، و از عبيد به ابوسفيان ، و از قلم (نويسندگى ) به منبرها انتقال داديم ).
86- حماسه حسينى ، ج 3، صص 118 - 116.
87- ابوالشهداء، عباس محمود عقاد، ص 12.
88- (ترجمه : در پستى ياوران او (يزيد) همين بس كه در كربلا به جهت اعتقادى كه به كرامت و حق آن حضرت داشتند از مقابله رودررو با آن حضرت مى هراسيدند، ولى پس از شهادت ، لباس او و زنانش را در ميان اموال غارت شده بيرون مى آوردند. و اينان اگر به دين او و رسالت جدش هم كافر بودند اين عمل آنها در مذهب مردانگى ، پست ترين كار بود.
89- سيرى در سيره ائمه اطهار عليهم السلام ، صص 108 - 82.
90- حالا من كار ندارم كه در اين جهت تفاوتى هست كه امام حسين معترض بر حق بود و امام حسن امام بر حق و معترضش معترض باطل ؛ وضع را از نظر اجتماعى عرض مى كنم .
91- كه به حق هم شورش كرده بودند يعنى اعتراضهايشان همه بجا بود (سنى ها هم اكنون قبول دارند كه معترضين به عثمان اعتراضهايشان بجا بود) و لهذا على عليه السلام در دوره خلافتش هم ، اينها را گرامى مى داشت . در ميان معترضين و قتله عثمان ، افرادى مثل محمد بن ابى بكر و مالك اشتر بودند، و اينها بعدها از خواص و از خصيصين اميرالمؤ منين شدند چنانكه قبل از آن هم بودند.
92- نهج البلاغه ، (شهيدى )، خطبه 240، (ص 269).
93- (مثل نويسنده (شهيد جاويد) ).
94- تاريخ طبرى ، ج 7، ص 300.
95- قيد كردند كه معاويه هيچ گاه توقع نداشته باشد كه امام حسن او را (يا اميرالمؤ منين ) خطاب كند.
96- همين كه (معاويه ) روى كار آمد و سوار شد، در اولين خطابه اى كه مى خواند، مى رود بالاى منبر و اعلام مى كند: ايها الناس ! از حالا به شما بگويم تمام مواد قراردادى را كه با حسن بن على بسته بودم زير پا گذاشتم . با پايش هم روى آن كوبيد و گفت : اين طور زير پا گذاشتم . گفتند: عجب آدم سياستمدارى است ، آنجا كه مصلحتش است كه پيمان ببندد پيمان مى بندد، امضاء مى كند، قسم مى بخورد قسم مى خورد، وقتى كه به اصطلاح خرش از پل گذشت مى گويد: همه را زير پا گذاشتم .
آن زرنگى نيست ، اسمش را زرنگى و زيركى نگذاريد، آن بى دينى است . فرق است ميان بى دينى و زيركى . آدم ديندار همه اين راهها را مى داند ولى نمى كند، اما آدم بى دين اين كارها را انجام مى دهد. تفاوتش در پايبند نبودن است ، نه اين كه او چيزى درك مى كند كه ديندار درك نمى كند. (آشنايى با قرآن ، ج 3، ص 154)
97- تعبير اينجا (حكومت ) است كه اين ، تعبير فارسى آن است ولى عبارت عربى (تسليم امر) است ، يعنى كار به او واگذار مى شود.
98- نهج البلاغه ، (شهيدى )، خطبه 74، (ص 56).
99- نهج البلاغه ، (فيض الاسلام )، خطبه 181، (ص 596).
100- از نظر تاريخ عرض مى كنيم و الا از نظر امامت كه ما نمى توانيم تفكيك كنيم .
101- اسلام و مقتضيات زمان ، ج 1، صص 227 - 224.
102- ده گفتار، صص 249 - 247.
103- همان ، صص 251 - 249.
104- تحف العقول ، ص 245.
105- پيرامون جمهورى اسلامى ، صص 80 - 79.
106- همان ، صص 83 - 80.
107- نهج البلاغه ، فيض الاسلام ، نامه 53، ص 991. (گردآورنده )
108- سوره بقره ، آيه 299. (گردآورنده )
109- حماسه حسينى ، ج 2، صص 17 - 14 و هم چنين براى اطلاعات بيشتر ر.ك به : همان ، ج 3، صص 113 - 101 و صص 220 - 173.
110- براى اطلاعات بيشتر ر.ك به : حماسه حسينى ، ج 1، صص 187 - 186.
111- همان ، ج 2، صص 29 - 20 و هم چنين ر.ك به : همان ، ج 1، ص 187.
112- حاكم مدينه در آن وقت (وليد بن عتبة بن ابى سفيان ) بود. (گرد آورنده )
113- (به كتاب گرانقدر (الغدير) ج 10، ص 179 مراجعه شود. در آنجا مطلب از نظر تاريخى مسلم است .)
114- مقتل (الحسين )، مقرم ، ص 146.
115- اين مرد مدت زيادى حاكم مدينه بوده است و اتفاقا در مدينه بسيار آبادى كرده . چشمه اى در مدينه است كه هنوز هم آب آن جارى است و مروان حكم آن را جارى كرده است .
116- جايى كه اكنون مدفن مقدس پيغمبر اكرم است خانه پيغمبر و حجره عايشه بوده است . پيغمبر اكرم را در قسمت جنوبى اين اتاق دفن كردند به طورى كه فاصله صورت مبارك ايشان تا ديوار، آن طورى كه گفته اند در حدود يك وجب بيشتر نبود. و ابوبكر را پشت سر پيغمبر دفن كردند به اين صورت كه سر او محاذى شانه هاى پيغمبر از پشت شد. درباره عمر اختلاف است ، بعضى گفته اند: او را پشت سر ابوبكر دفن كردند كه سر عمر محاذى شانه ابوبكر شد ولى بعضى ديگر كه ادله شان قويتر است ، گفته اند: عمر را در پايين پاى پيغمبر اكرم دفن كردند.
عايشه بعد از اين قضيه (يعنى رحلت رسول اكرم صلى الله عليه و آله ) وسط خانه ، ديوار كشيد. قسمت جنوبى ، مدفن پيغمبر اكرم بود و خود در قسمت شمالى خانه زندگى مى كرد. براى اتاقى كه مدفن پيغمبر بود در بخصوصى باز كرده بودند كه مردم به زيارت قبر ايشان مى رفتند. آن وقت (زمان امام حسين ) عايشه هم از دنيا رفته بود، معلوم نيست كه آن ديوار را برداشته بودند يا نه . حجره شريفه اى كه اكنون مدفن پيغمبر اكرم است ، از همان زمان ، مخصوص زيارت ايشان بود و در آن هميشه باز بود.
117- براى اطلاعات بيشتر ر.ك به : حماسه حسينى ، ج 3، صص 152 - 151.
118- مقتل (الحسين )، مقرم ، ص 140.
119- الارشاد، (شيخ ) مفيد، ص 235.
120- هم چنين براى اطلاعات بيشتر ر.ك به : حماسه حسينى ، ج 1، ص 188.
121- در كشور اسلامى آن روز دو مركز نيرو وجود داشت : كوفه و شام .
122- حماسه حسينى ، ج 2، ص 136.
123- همان ، صص 32 - 29.
124- هم چنين براى اطلاعات بيشتر ر. ك به : همان ، ج 1، صص 189 - 188 و ج 3، صص 248 - 241.
125- مقتل (الحسين )، خوارزمى ، ج 1، ص 188.
126- حماسه حسينى ، ج 2، صص 43 - 39.
127- تاريخ طبرى ، ج 4، ص 304.
128- براى اطلاعات بيشتر ر.ك به : فروع كافى ، ج 5، ص 59 و ج 4، ص 56. (گردآورنده )
129- حماسه حسينى ، ج 2، صص 135 - 130.
130- ص 241. (گردآورنده )
131- تحف العقول ، ص 245 با اندكى اختلاف .
132- همان مدرك .
133- تاريخ طبرى ، ج 4، ص 304.
134- حماسه حسينى ، ج 2، صص 189 - 184.
135- ارشاد مفيد، ص 235 (خود را هم چون شخصى ذليل و درمانده به دست شما نمى سپارم ، و چون بندگان نيز نخواهم گريخت ) يا (چون بندگان ، اقرار و اعتراف نخواهم كرد).
136- حماسه حسينى ، ج 1، صص 73 - 70 و هم چنين ر.ك به : همان ، ج 3، صص 55 - 41.
137- براى اطلاعات بيشتر ر.ك به : همان ، صص 142 - 139 و ج 2، صص 266 - 262. (گردآورنده )
138- ارشاد، شيخ مفيد، ص 249، اعلام الورى ، ص 216، مناقب ، ابن شهر آشوب ، ج 4، ص 71، حلية الابرار، ج 1، ص 560، كشف الغمه ، ج 2، ص 10 و 61 و ملحقات احقاق الحق ، ج 11، صص 279 - 265.
139- حماسه حسينى ، ج 2، ص 84.
140- همان ، ج 1، ص 75.
141- حماسه حسينى ، ج 1، صص 189 - 186.
142- همانند عنصر بيعت . (گردآورنده )
143- حماسه حسينى ، ج 1، صص 272 - 269.
144- شايد در حدود بيست و هفتم ماه رجب بود كه امام حسين عليه السلام به طرف مكه حركت كرد. (حماسه حسينى ، ج 1، ص 187)
145- حماسه حسينى ، ج 1، صص 153 - 152.
146- فى رحاب ائمه اهل البيت ، ج 3، ص 97 و مناقب ، ابن شهر آشوب ، ج 4، ص 69... .
147- حماسه حسينى ، ج 1، صص 275 - 272.
148- سوره محمد، آيه 19. (گردآورنده )
149- سوره بقره ، آيه 156. (گردآورنده )
150- قيام و انقلاب مهدى (عج ) از ديدگاه فلسفه تاريخ ، صص 87 - 85.
151- براى اطلاعات بيشتر ر.ك به : حماسه حسينى ، ج 3، صص 161 - 160. (گردآورنده )
152- حماسه حسينى ، ج 1، ص 316.
153- همان ، ج 2، ص 58.
154- همان ، ج 1، صص 319 - 316.
155- بحارالانوار، ج 44، ص 364 و مقتل الحسين ، مقرم ، ص 195.
156- همان مدرك .
157- سوره بقره ، آيه 185.
158- سوره مائده ، آيه 6.
159- به نام هاى (عبدالله بن عميد كلبى )، (جنادة بن حرث انصارى ) و (مسلم بن عوسجه ). (گردآورنده ).
160- حماسه حسينى ، ج 3، ص 156.
161- ترجمه عبارت و پاراگراف بعدى از پاورقى كتاب استاد به متن آورده شده است . (گردآورنده )
162- سوره توبه ، آيه 24. (گردآورنده )
163- حماسه حسينى ، ج 2، صص 60 - 58.
164- سوره بقره ، آيه 156.
165- وقتى ابراهيم عليه السلام به اسماعيل عليه السلام مى گويد: فرزندم ! مكرر در عالم رؤ يا مى بينم و اين طور مى فهمم كه ديگر رؤ ياى عادى نيست بلكه يك وحى است و من از طرف خدا ماءمورم سر تو را ببرم (ابراهيم به فلسفه اين مطلب آگاه نيست ولى يقين كرده است كه امر خداست )، اين فرزند چه مى گويد؟ آيا مثلا گفت : بابا! خواب است ، اگر خواب مردن كسى را ببينيد عمرش زياد مى شود، انشاءالله عمر من زياد مى شود؟ نه . گفت : (يا ابت افعل ما تؤ مر ستجدنى ان شاء الله من الصابرين ) (سوره صافات ، آيه 102) پدر! همين كه اين مطلب از ناحيه خدا رسيده و وحى و امر خداست ، كافى است ، ديگر سؤ ال ندارد. وقتى ابراهيم مى خواهد سر اسماعيل را ببرد، چنين به او وحى مى شود: ( (فلما اسلما و تله للجبين و ناديناه ان يا ابراهيم قد صدقت الرؤ يا) ) (سوره صافات ، آيه 104) ابراهيم ! ما نمى خواستيم كه سر فرزندت را ببرى . هدف ما آن نبود. در آن كار فايده اى نبود. هدف اين بود كه معلوم شود شما پدر و پسر در مقابل امر خدا چقدر تسليم هستيد؟ تا كجا حاضريد امر خدا را اطاعت كنيد؟ اين تسليم و اطاعت را هر دو نشان داديد؛ پدر تا سر حد قربانى دادن ، و پسر تا سر حد قربانى شدن . ما بيشتر از اين نمى خواستيم ، سر فرزندت را نبر.
166- بحارالانوار، ج 78، ص 433. (گردآورنده )
167- بيست گفتار، ص 195.
168- حماسه حسينى ، ج 1، ص 176.
169- بيست گفتار، ص 195.
170- حماسه حسينى ، ج 1، ص 176.
171- بيست گفتار، ص 196 - 195.
172- حماسه حسينى ، ج 1، ص 332.
173- همان ، صص 177 - 176.
174- بحارالانوار، ج 45، ص 2، الارشاد، شيخ مفيد، ص 232، اعلام الورى ، ص 236.
175- حماسه حسينى ، ج 1، صص 337 - 332.
176- بحارالانوار، ج 45، ص 61، اعلام الورى ، ص 246، الارشاد، شيخ مفيد، ص 242.
177- بحارالانوار، ج 45، ص 58، اللهوف ، ص 55، و نظير اين عبارت در مقتل الحسين ، مقرم ، ص 396 و مقتل الحسين ، خوارزمى ، ج 2، ص 39 آمده است كه تماما از حميد بن مسلم روايت مى كنند.
178- بحارالانوار، ج 45، ص 59، اللهوف ، ص 56، مقتل الحسين ، مقرم ، ص 396.
179- همان .
180- حافظ شيرازى . (گردآورنده )
181- در خصوص اعمال دنائت ماءبانه لشكر عمر سعد ر.ك به : حماسه حسينى ، ج 3، صص 168 - 167. (گردآورنده )
182- بحارالانوار، 45، ص 108، مقتل الحسين ، مقرم ، ص 402، مقتل الحسين ، خوارزمى ، ج 2، ص 40، اللهوف ، ص 62.
183- همان .
184- براى اطلاعات بيشتر ر.ك به : حماسه حسينى ، ج 3، صص 381 - 380 و هم چنين بررسى تاريخ عاشورا، دكتر محمد ابراهيم آيتى . (گردآورنده )
185- حماسه حسينى ، ج 1، صص 179 - 177.
186- بحارالانوار، ج 45، ص 133، مقتل الحسين ، مقرم ، ص 462، اللهوف ، ص 76.
اى يزيد آيا تو گمان كردى كه اقطار زمين و آفاق آسمان را بر ما گرفته اى و اين يك موهبتى است از طرف خدا براى تو و ذلت و خوارى است براى ما.
187- همان .
188- بحارالانوار، ج 45، ص 135 واللهوف ، ص 77.
189- حماسه حسينى ، ج 2، صص 116 - 110.
190- لهوف ، ص 26.
191- درباره روحيه اصحاب امام ، ر.ك به : حماسه حسينى ، ج 3، صص 159 - 158. (گردآورنده )
192- سوره توبه ، آيه 112. (گردآورنده )
193- مقتل (الحسين )، مقرم ، ص 303.
194- حماسه حسينى ، ج 2، صص 141 - 136.
195- (الان چنگال ما به او گرفته و او راه نجات مى جويد ولى زمان رهايى گذشته است ).
196- نفس المهموم ، ص 225، به نقل از كافى ، ج 4، ص 147.
197- حماسه حسينى ، ج 2، صص 145 - 143.
198- لهوف ، ص 33.
199- حماسه حسينى ، ج 2، صص 147 - 145.
200- سيرى در سيره نبوى ، صص 144 - 143.